Orzeczenie rozwodu lub separacji przez sąd ma istotny wpływ na stosunki majątkowe między eksmałżonkami lub między mężem a żoną, którzy pozostają w separacji. Między małżonkami powstaje wówczas rozdzielność majątkowa.

Przed rozwodem i separacją

Zanim jednak dojdzie do wydania orzeczenia przez sąd, między małżonkami mogły istnieć następujące rodzaje ustrojów majątkowych:

• wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) ustawowa albo umowna

• wyłącznie rozdzielność majątkowa

• wspólność majątkowa przez część trwania małżeństwa oraz rozdzielność majątkowa po zawarciu intercyzy

Jeżeli przed ślubem małżonkowie nie zawierali umowy o rozdzielności majątkowej (intercyzy), to wówczas z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między nimi z mocy ustawy wspólność majątkowa (ustawowa). Potem już w trakcie małżeństwa małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową w formie aktu notarialnego i tę wspólność rozszerzyć, ograniczyć, ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

PRZYKŁAD: MAJĄTEK MAŁŻONKÓW

Majątek wspólny tworzą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub jedno z nich, niezależnie od tego, czy nabycie następuje z środków pochodzących z majątku wspólnego, czy z dochodów z majątku osobistego małżonka. Do tego majątku nie zalicza się przedmiotów nabytych w czasie trwania wspólności przez każdego małżonka w zamian za przedmioty majątkowe stanowiące jego majątek osobisty.

Wspólność majątkowa ustaje

Ustawowa lub umowna wspólność majątkowa małżeństwa trwa aż do jej ustania przez: rozwód, orzeczenie separacji, ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd z datą wskazaną w wyroku, ogłoszenie upadłości małżeństwa, orzeczenie ubezwłasnowolnienia go, śmierć jednego z małżonków.

Gdy wspólność ustanie, to wówczas między małżonkami powstanie rozdzielność majątkowa. Małżonkowie mogą wówczas podzielić majątek wspólny dobrowolnie, albo złożyć wniosek o podział do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia majątku. Gdyby jednak składniki majątku małżonków położone były w okręgu kilku sądów rejonowych, to wówczas wnioskodawca ma prawo sam wybrać sąd, do którego skieruje wniosek. Z wnioskiem o podział może wystąpić też do sądu, który będzie orzekał o rozwodzie.

Sąd podzieli majątek tylko wówczas, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. W przeciwnym razie wniosek o podział małżonek musi wnieść do wydziału cywilnego sądu. W postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd rozstrzyga też o żądaniu nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi.