Poselski zamach na status sędziego

Tak stanowi poprawka do rządowego projektu zmian w prawie o ustroju sądów powszechnych (u.s.p.), zgłoszona na wczorajszym posiedzeniu sejmowej podkomisji. Jak tłumaczył podczas obrad Wojciech Hajduk, wiceminister sprawiedliwości, ma ona na celu usprawnienie pracy w resorcie. Jednak zdaniem sędziów to jawny zamach na jeden z atrybutów niezawisłości sędziowskiej, jakim jest nieprzenoszalność.

Zemsta na SN

Sędziowie wskazują, że poprawka jest wyraźnie sprzeczna z tym, co w styczniu 2014 r. stwierdził pełny skład Sądu Najwyższego (sygn. akt BSA-I-41104/13). Podjęta wówczas uchwała przesądziła bowiem, że minister sprawiedliwości nie może scedować swoich kompetencji w zakresie przenoszenia sędziów na inne miejsce służbowe na swoich zastępców.

– – mówi sędzia Barbara Zawisza, wiceprezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”.

W uzasadnieniu uchwały można było przeczytać m.in., że skoro to ministrowi powierzono kompetencję do zmiany miejsca służbowego sędziego, to „należy odczytywać to jako wyraz woli ustawodawcy, aby zmiana miejsca służbowego sędziego (...) była dokonywana (...) przez konstytucyjny organ władzy publicznej”. A takowym jest tylko minister sprawiedliwości. O wiceministrach nie ma w konstytucji ani słowa.

Ponadto SN uznał, że minister, będąc osobą uprawnioną do przenoszenia sędziów, nie działa jako członek rządu, a więc organ władzy wykonawczej.

– (która pozwala na delegowanie uprawnień wiceministrom – red.) – twierdzi wówczas prof. Piotr Hofmański, rzecznik prasowy SN.

Prezes SN prof. Małgorzata Gersdorf pytana o wczorajszą poprawkę nie chciała jej jednak komentować. „Ani pierwszy prezes Sądu Najwyższego, ani tym bardziej rzecznik prasowy SN nie są właściwymi adresatami Pani prośby o komentarz na temat przyjętej przez komisję poprawki (...). Sprawa ta, która porusza materię natury konstytucyjnej, jest niewątpliwie na tyle istotna, że jedynym właściwym do wypowiedzi na ten temat organem jest Krajowa Rada Sądownictwa” – napisał w e-mailu do DGP Krzysztof Michałowski z zespołu prasowego SN.

Pomysły posłów chętnie komentuje za to Maciej Strączyński, prezes SSP Iustitia. Jak mówi, to co proponują jest retorsją, żeby nie powiedzieć wprost: zemstą polityków na sędziach za uchwałę pełnego składu Sądu Najwyższego.

– – podkreśla prezes Strączyński.

– kwituje.

Wątpliwości systemowe

Nic więc dziwnego, że poprawka wywołała burzę na wczorajszym posiedzeniu podkomisji. Jej wprowadzeniu ostro sprzeciwiał się m.in. Waldemar Żurek, przedstawiciel Krajowej Rady Sądownictwa.

– – zauważa sędzia Żurek.

– – oburza się sędzia Strączyński.

Z kolei Waldemar Żurek podnosi, że propozycja może okazać się niezgodna z konstytucyjną zasadą trójpodziału władzy oraz z zasadą nieprzenoszalności sędziów.

– – ostrzega członek rady.

Dlatego można się spodziewać, że przepis – o ile wejdzie w życie – zostanie zaskarżony przez KRS do Trybunału Konstytucyjnego.

– – uważa sędzia Żurek.

Ale – jak przyznają autorzy poprawki – przenoszenie sędziów jest tylko punktem wyjścia do generalnego poszerzenia kompetencji wiceministrów. Jak tłumaczą, „nowe brzmienie przepisu, dającego uprawnienia w zakresie przenoszenia sędziów sekretarzowi stanu i podsekretarzom stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, może wpływać na interpretację innych przepisów dotyczących przysługujących im uprawnień, proponuje się zatem nadanie przepisowi brzmienia obejmującego wszystkie sytuacje, w których do tej pory uprawnienia ministra sprawiedliwości wykonywali sekretarz stanu i podsekretarze stanu”.

Będzie jasne, co wolno, a czego nie wolno wiceministrom

• Szymon Ruman legislator, naczelnik wydziału prawa o ustroju sądów w departamencie prawa cywilnego Ministerstwa Sprawiedliwości

Przyjęta wczoraj przez sejmową podkomisję poprawka do rządowego projektu nowelizacji prawa o ustroju sądów powszechnych (u.s.p.) przecina dyskusję dotyczącą przeciwstawiania statusu ustrojowego sędziów statusowi ustrojowemu urzędników państwowych, na czele z sekretarzami i podsekretarzami stanu. Przyjęte rozwiązanie przeczy tezie, że urzędnicy, w tym wiceministrowie, mają niższą rangę ustrojową od sędziów. Na tej m.in. tezie opierał się pogląd, że czymś niewłaściwym ustrojowo jest, by decyzje o przeniesieniu lub delegowaniu sędziego podpisywał podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości.

Wprowadzenie do u.s.p. jasnej normy, że sekretarz i podsekretarze stanu mogą wykonywać uprawnienia ministra sprawiedliwości, rozwiewa także wątpliwości, które musiał rozstrzygać Sąd Najwyższy w uchwale z 17 lipca 2013 r. (sygn. akt III CZP 46/13). Stanął on wówczas na stanowisku, że uregulowanie pozycji sekretarza i podsekretarzy stanu wynikające z art. 37 ustawy o Radzie Ministrów nie dotyczy pewnych uprawnień ministra sprawiedliwości, wynikających z ustawy ustrojowej dla sądownictwa, jaką jest u.s.p. Dlatego też za celowe należy uznać rozstrzygnięcie tej kwestii przez ustawodawcę.

Trzeba podkreślić, że przyjęty w projekcie ustawy art. 9c szczegółowo określa, w jakich czynnościach wiceministrowie mogą zastępować ministra konstytucyjnego. Należą do nich uprawnienia dotyczące m.in. indywidualnych spraw sędziów, referendarzy i asystentów, w szczególności ich przenoszenia i delegacji oraz spraw związanych z odpowiedzialnością dyscyplinarną sędziów, a także z przydzielaniem, znoszeniem albo przenoszeniem stanowisk w sądach (patrz obok). Określony w projekcie katalog nie obejmuje wydawania rozporządzeń. Wykonywanie delegacji ustawowych jest uprawnieniem przysługującym ministrowi konstytucyjnemu, członkowi Rady Ministrów. Do tej sfery mają zastosowanie ogólne normy ustawy o Radzie Ministrów.

Wymienione czynności są w praktyce wykonywane przez zastępców ministra, ale precyzyjne rozstrzygnięcie zawarte w ustawie ustrojowej zapobiegnie niejasnym sytuacjom w przyszłości. Dzięki temu nie powinna się powtórzyć sytuacja, która miała miejsce przy reorganizacji sądów, kiedy to wiele miesięcy zajęła wykładnia przepisów dotyczących tego, co wolno, a czego nie wolno wiceministrom w resorcie sprawiedliwości.

Etap legislacyjny

Ustawa przed II czytaniem