Ograniczenie prawa do swobodnego dysponowania mieszkaniem wprowadziła ustawa z dnia 15 lipca 2011 roku zmieniająca ustawę o finansowym wsparciu rodzin w nabywaniu własnego mieszkania oraz niektórych innych ustaw, która obowiązuje od 31 sierpnia tego roku.

– Półtora roku temu nabyliśmy z mężem mieszkanie, korzystając z programu „Rodzina na swoim”. Przed rokiem wyjechaliśmy do Anglii za pracą. Mieszkanie wynajęliśmy w marcu 2011 r. innej rodzinie, bo dlaczego miało stać puste? Teraz bank przesłał pismo, że możemy utracić dofinansowanie – niepokoi się pani Magdalena z Warszawy. W infolinii poinformowano ją, że to, iż zawarła umowę przed nowelizacją z sierpnia, nie ma znaczenia i dofinansowanie najprawdopodobniej utraci.

W art. 9 ust. 3 nowelizacji określono przypadki skutkujące zaprzestaniem stosowania dopłat. Jednym z nich jest dokonanie przez docelowego kredytobiorcę zmiany sposobu użytkowania lokalu mieszkalnego, na który został udzielony kredyt preferencyjny.

– Oznacza to, iż kredytobiorca nie może, bez utraty dopłat, przeznaczyć finansowanego kredytem preferencyjnym lokalu mieszkalnego na wykonywanie w nim działalności gospodarczej ani wynająć go osobom trzecim – wyjaśnia Bolesław Meluch ze Związku Banków Polskich.

Zmiany niekorzystne dla wszystkich

Wątpliwości budzi jednak fakt, że ograniczenia wprowadzone opisywaną nowelą dotyczą nie tylko tych osób, które nabyły mieszkania po 31 sierpnia, ale także tych, które kupiły je wcześniej.

– Na stronach Banku Gospodarstwa Krajowego pojawiła się interpretacja Ministerstwa Infrastruktury. Wynika z niej, że rygorystyczne zmiany mówiące o utracie prawa do dopłat obejmują również tych kredytobiorców, którzy zaciągnęli kredyty przed wejściem w życie omawianej zmiany przepisów – potwierdza Michał Krajkowski, główny analityk Domu Kredytowego Notus.

Jednak zdaniem prawników analiza przepisów, na którą powołują się banki, a która zmierza do odebrania dofinansowania osobom wynajmującym mieszkania jeszcze przed 31 sierpnia, jest niewłaściwa.

– Wykładnia znowelizowanych przepisów art. 9 ust.3 według interpretacji dokonanej przez Ministerstwo Infrastruktury stwierdza, że należy stosować je również do już zawartych umów. Taka interpretacja nie ma jednak oparcia ani w ustawie, ani w zasadach interpretacyjnych prawa – mówi radca prawny Joanna Chruściel, prowadząca własną kancelarię.

Jej zdaniem osoby, które zmieniły sposób korzystania z mieszkania lub wynajęły je przed 31 sierpnia, nie powinny obawiać się utraty bonifikat. Radca zaznacza też, że omawiana nowelizacja zawiera tylko jeden przepis przejściowy, który wprost stwierdza, że znowelizowanej ustawie podlegają nowo składane wnioski oraz zawierane umowy.

Prawo nie może działać wstecz

Inna wykładnia powinna zostać uznana za niezgodną z regułami stosowania prawa.

– Artykuł 3 kodeksu cywilnego stanowi jednoznacznie, że ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że co innego wynika z jej brzmienia lub celu. Jest to tzw. zasada lex retro non agit – mówi Joanna Chruściel.

Wyjaśnia, że zasada niedziałania wstecz przepisów prawnych odnosi się do całego prawa cywilnego, a więc nie tylko do kodeksu cywilnego, ale także do aktów prawnych szczególnych, w tym do umów bankowych.