Dane w sprawach o wykroczenia poza ochroną

Przez pośpiech Ministerstwa Sprawiedliwości mogą ucierpieć świadkowie i ofiary wykroczeń. Taki może być efekt nowelizacji kodeksu postępowania karnego. Jej projekt jest już po pierwszym czytaniu w Sejmie, a jego zamierzeniem jest odwrócenie reformy procesu karnego, która weszła w życie 1 lipca 2015 r. Zmienione mają zostać też przepisy, które do k.p.k. dodano ustawą o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka (Dz.U. z 2015 r. poz. 21). Chodzi o art. 148 par. 2a–2c, zgodnie z którymi dane adresowe ofiar i świadków przestępstw są co do zasady utajnione i nie trafiają do akt. Teraz mają być one zastąpione nowym art. 148a.

Odesłanie w pustkę

Na pierwszy rzut oka nic się nie zmienia, bo projektowany art. 148a w zasadzie powtarza treść uchylonych przepisów art. 148 par. 2a–2c. Dane świadków i ofiar przestępstw jak były chronione, tak będą. Jednak, jak zauważył nasz czytelnik, uchylenie par. 2a–2c w art. 148 spowoduje, że ochrony zostaną pozbawieni świadkowie i pokrzywdzeni w sprawach o wykroczenia. – – zwraca uwagę pan Marek.

Potwierdza to dr Mikołaj Małecki z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zgodnie z art. 1 par. 2 k.p.w. do postępowania wykroczeniowego stosuje się przepisy k.p.k. tylko wtedy, gdy k.p.w. wyraźnie tak stanowi.

– – wyjaśnia prawnik.

Nie ma znaczenia, że regulacje z uchylonych przepisów nie zostały w całości derogowane, lecz przesunięte (z pewnymi modyfikacjami) do nowo utworzonego art. 148a k.p.k. – – akcentuje dr Małecki.

Pierwotnie przepisy o ochronie pokrzywdzonych i świadków, przygotowane za kadencji ministra sprawiedliwości Marka Biernackiego, odnosiły się tylko do procedury w sprawach o przestępstwa. Rozszerzenie uprawnień na uczestników spraw o wykroczenia nastąpiło na skutek poprawki wniesionej przez Senat. Mimo to Biernacki uważa dziś, że nie powinno się różnicować ochrony świadków przestępstw i wykroczeń.

– – tłumaczy były minister sprawiedliwości.

Pozbawienie świadków wykroczeń ochrony to zapewne błąd. W projekcie, mimo że jest mowa także o zmianie art. 37 k.p.w., to nie usuwa się odniesienia do uchylanych przepisów art. 148 par. 2a–2c.

Ministerstwo Sprawiedliwości twierdzi, że zamierzeniem projektodawcy nie było ograniczenie możliwości anonimizacji dokumentów dotyczących pokrzywdzonych i świadków w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. – – deklaruje rzeczniczka resortu.

Ból odniesień

To nie pierwszy przypadek kłopotów spowodowanych niewłaściwym odwołaniem. Przez lata np. kierowcy obwinieni o przekroczenie prędkości nie mogli zapoznać się ze zdjęciami z fotoradarów (choć musieli wskazać, kto prowadził pojazd), bo art. 38 k.p.w. nie w pełni recypował art. 156 k.p.k. Odsyłał on tylko do jego par. 1–4, a możliwość zapoznania się z materiałami na etapie postępowania przygotowawczego wynikała z par. 5. Naprawiono to dopiero na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Czy nie lepiej zamiast licznych odwołań powtarzać treść przepisu, tak aby uniknąć pogubienia się w numeracji i wynikających z tego błędów w nowelizacjach?

Jak tłumaczy dr Małecki, konstruowanie aktów prawnych z powołaniem się na konkretny numer artykułu i paragrafu sprawia, że odesłanie jest jednoznaczne i nie pozostawia wątpliwości, o jakie przepisy chodzi. Po drugie, dzięki temu objętość ustawy jest znacznie mniejsza, a po trzecie – metoda odesłań zapewnia jednolitość systemu prawnego, bo te same kwestie są regulowane dokładnie w taki sam sposób. – – przyznaje dr Małecki.

Przytacza przykład rażącego przeoczenia w odesłaniu zawartym w art. 10 par. 2 kodeksu karnego. – Przepis ten umożliwiał wyjątkowo pociągnięcie do odpowiedzialności karnej 15-latka za kwalifikowane zgwałcenie z art. 197 par. 3 k.k. Wskutek nowelizacji do art. 197 k.k. wprowadzono nowy par. 4, przewidujący zbrodnię zgwałcenia ze szczególnym okrucieństwem, jednak odesłania z art. 10 par. 2 k.k. nie zaktualizowano. Rezultat był taki, że 15-latek mógł ponosić odpowiedzialność karną za zgwałcenie zbiorowe (art. 197 par. 3), ale nie mógł już ponosić odpowiedzialności karnej za zgwałcenie popełnione ze szczególnym okrucieństwem (art. 197 par. 4). Taki stan rzeczy utrzymywał się przez około pięć lat – przypomina ekspert.

Zwraca uwagę, że w k.p.w. przepisów recypowanych z k.p.k. jest niemal dwa razy więcej niż samodzielnych. – – konkluduje dr Małecki.