Konfiskata bliżej poszerzenia

Do jesieni 2016 r. Polska musi wdrożyć dyrektywę 2014/42/UE, która poszerza możliwości konfiskaty mienia pochodzącego z przestępstw. Kładzie szczególny nacisk na kilka ważnych narzędzi do walki z przestępczością zorganizowaną, w tym np. konfiskatę rozszerzoną mienia przekazanego osobom trzecim.

Nieoficjalnie dowiedzieliśmy się, że prace trwają już w Ministerstwie Sprawiedliwości. Zdaniem prokuratorów poszerzenie obecnych narzędzi jest potrzebne. Sceptyczni są obrońcy. Przekonują, że nasze obecne rozwiązania są już wystarczające, a ewentualne ich poszerzenie może zagrażać prawom obywatelskim.

Walka z wiatrakami

Filozofia dyrektywy opiera się na założeniu, że skuteczne zwalczanie przestępczości zorganizowanej musi polegać na neutralizacji korzyści pochodzących z przestępstwa. Dziś odzyskiwana jest niewielka część zasobów uzyskanych w drodze handlu narkotykami, fałszerstw, handlu ludźmi lub przemytu broni. Bez szerokiego systemu domniemań prawnych, które przerzucą obowiązek udowodnienia legalności majątku na osoby skazane (lub osoby trzecie, którym taki majątek przekazano) skuteczna walka z przestępczością jest niemożliwa.

Dyrektywa przewiduje, że państwa UE mają wprowadzić regulacje pozwalające na konfiskatę rozszerzoną mienia osoby skazanej. A więc sięgać również tam, gdzie może ono być źródłem – w sposób bezpośredni lub pośredni – korzyści majątkowych, zawsze gdy sąd jest przekonany, że mienie pochodzi z działalności przestępczej. Wystarczającą przesłanką może być tu stwierdzenie nieproporcjonalności wartości majątku w stosunku do legalnego dochodu skazanego czy stwierdzenie sądu, że bardziej prawdopodobne jest, iż dane dobra uzyskano z działalności przestępczej, a nie legalnej.

– – uważa Zbigniew Krüger, adwokat z kancelarii Krüger & Partnerzy.

Jak mówi, nieproporcjonalna do legalnego dochodu wartość mienia wystarczy do zastosowania sankcji podatkowych, takich jak zastosowanie stawki 75 proc. do dochodów z nieujawnionych źródeł. Jednak dla zastosowania sankcji karnych jest zbyt mało przejrzysta i precyzyjna.

Ale inni eksperci są przekonani, że bez specjalnych narzędzi, takich jak konfiskata rozszerzona, walka z przestępczością zorganizowaną pozostanie walką z wiatrakami.

– – zauważa prokurator Andrzej Bernaczyk.

Dlatego jego zdaniem procent zabezpieczonych i odzyskiwanych dziś korzyści z działalności przestępczej jest niewielki. A, jak mówi, z tego typu działalnością można na poważnie walczyć tylko, odbierając nielegalnie uzyskane dochody.

– – dodaje prokurator.

Przypomina, że nikt takiej osobie nie odbiera prawa do obrony.

–– przekonuje prok. Biernaczyk.

Oczywiście wszystko będzie zależało od szczegółowych rozwiązań, których wciąż nie znamy.

– – przypomina prokurator.

Prawo własności

Zbigniew Krüger apeluje jednak, by w pierwszej kolejności zadać pytanie, jakie już obowiązujące przepisy przewidują konfiskatę mienia pochodzącego z przestępstwa. I czy – zamiast wprowadzać nowe obostrzenia – nie wystarczy stosować przepisów już obowiązujących, a dających organom ścigania i tak szerokie możliwości konfiskaty przestępczych majątków.

Jak wskazuje adwokat, przepadek przedmiotów pochodzących z przestępstwa – a także ich równowartości, jeżeli przepadek jest niemożliwy – przewiduje już dziś art. 44 k.k. (patrz: ramka). Przepadek korzyści uzyskanych pośrednio zapisano z kolei w art. 45 k.k. Paragraf 3 tego przepisu wprowadza bardzo rygorystyczną procedurę dotyczącą przepadku nielegalnie uzyskanego mienia przeniesionego na osobę trzecią.

– – uważa mec. Krüger.

W podobnym duchu wypowiada się prof. Andrzej Zoll, członek Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego.

– – mówi.

Co jednak, jeśli ministerstwo będzie zmierzało do poszerzenia możliwości konfiskaty?

– – wskazuje prof. Zoll.

Przypomina jednak, że jeśli trybunał będzie sparaliżowany, może nie być komu oceniać ewentualnych zmian.