Wokandy kością niezgody

W kraju wciąż nie wdrożono w pełni ogólnopolskiego systemu pozwalającego na pełną synchronizację sądowych wokand z terminarzem pracy prokuratorów. Zdarza się, że na linii sąd – prokuratura iskrzy, bo – wbrew stanowisku oskarżycieli – w regulaminie sądów nie ma obowiązku uwzględniania terminów prokuratora (patrz: grafika).

System SOTR

Sedno zmian wprowadzonych 1 lipca sprowadza się do tego, że podczas kontradyktoryjnej rozprawy sąd nie może już wyręczać oskarżyciela i przeprowadzać dowodów z urzędu. To oznacza, że na sali rozpraw powinien pojawić się prokurator, który świetnie zna akta i aktywnie uczestniczy w postępowaniu dowodowym. Najlepiej – autor aktu oskarżenia. Dlatego prokuratorski regulamin przewiduje, że udział w rozprawie bierze referent sądowy sprawy, a więc prokurator, który prowadził postępowanie przygotowawcze, był współreferentem albo nadzorował postępowanie przygotowawcze bądź sporządził lub zatwierdził akt oskarżenia. Wyznaczenie innego referenta jest dopuszczalne wyłącznie wyjątkowo, w uzasadnionych przypadkach (par. 166 ust. 1).

Niestety SOTR (Systemem Organizacji Terminarza Rozpraw), który mógłby stanowić narzędzie ustalania terminów rozpraw dogodnych dla prokuratury, nie funkcjonuje w takim zakresie, jak powinien. Na pomysł jego opracowania w połowie 2014 r. w Sądzie Rejonowym w Rudzie Śląskiej wpadła przewodniczącą Wydziału VI Karnego – sędzia Anna Zwolińska. Gdy pilotaż odniósł sukces, pomysłem zainteresowały się prokuratura oraz Ministerstwo Sprawiedliwości.

– – mówi Mateusz Martyniuk, rzecznik prasowy Prokuratury Generalnej.

Jak wylicza, system został już wprowadzony w 43 proc. sądów rejonowych.

– – zastrzega rzecznik PG.

Przykładowo w okręgu Sądu Apelacyjnego w Warszawie, system objął trzy sądy rejonowe, ale na przykład w Krakowie – 27, a w Katowicach – 24 sądy rejonowe.

Sędziowie i prokuratorzy wciąż doszkalają się w kwestiach organizacyjnych.

– – informuje Mateusz Martyniuk.

Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało również o dostarczeniu wszystkim sądom rejonowym poszerzonej aplikacji, zarówno dla programu SAVA, jak i programu Sędzia2, umożliwiającej realizację założeń SOTR.

Dobra wola

Mimo dobrych chęci SOTR nie funkcjonuje w praktyce jeszcze w wielu sądach. Jak sobie z tym radzą prokuratury?

– – informuje prokurator Przemysław Nowak, rzecznik prasowy Prokuratury Okręgowej w Warszawie.

Jak to wygląda? Najpierw przypisuje się konkretnego oskarżyciela do konkretnej sprawy zawisłej przed sądem (autora aktu oskarżenia lub innego stałego referenta sądowego). Potem ustalane są stałe dni wokandowe dla każdego oskarżyciela (np. każdy wtorek pierwszego tygodnia miesiąca, każda środa drugiego tygodnia).

– – wskazuje rzecznik.

Ale napięcia na linii sąd – prokuratura wciąż się zdarzają. Tak było choćby w przypadku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, w którym systemu nie wdrożono. Gdy Prokuratura Rejonowa Warszawa-Ochota podesłała grafik z dniami wokandowymi oskarżycieli, wiceprezes sądu odpowiedziała, że „analiza pracy wydziałów karnych nie pozwala na dostosowanie planów sesji sędziów do planu pracy prokuratorów”. Wszystko dlatego, że „sąd oprócz konieczności ułożenia współpracy z prokuraturą (...), przy układaniu planów sesji musi brać pod uwagę także konieczność zaplanowania dyżurów wydziałowych, dyżurów w Sekcji Postępowania Przygotowawczego, limitów konwojowych, dostępności sal rozpraw”.

– – tłumaczy Ewa Leszczyńska-Furtak, rzecznik prasowy ds. karnych Sądu Okręgowego w Warszawie.

Taka sytuacja dotyczy np. Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia, gdzie wychodząc naprzeciw oczekiwaniom prokuratorów, przygotowano grafiki pracy sędziów do końca roku. Podobnie w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa zaplanowano wdrożenie programu pilotażowego.

– – oczywiście w miarę możliwości – przy wyznaczaniu, odraczaniu albo przerywaniu rozpraw lub posiedzeń – deklaruje sędzia Leszczyńska-Furtak

Przypomina, że z par. 56 ust. 2 regulaminu wynika, że przy wyznaczaniu terminu w sprawach karnych przed sądem I instancji udział prokuratora wskazanego jako referent sprawy uwzględnić należy właśnie „w miarę możliwości”.

– – tłumaczy sędzia.

Tym bardziej że sądy muszą uwzględniać także np. możliwość dotarcia do sądu pozostałych osób: obrońców i biegłych. Jak jednak zapewnia rzeczniczka, wszystkie stołeczne sądy będą wypracowywały taki model organizowania wokand, aby w jak najszerszym zakresie umożliwić prokuratorom udział w rozprawach.