Będzie mniej litości dla przestępców seksualnych

Teoretycznie sprawca zgwałcenia może usłyszeć wyrok nawet 12 lat więzienia. W praktyce jednak ponad 40 proc. z nich cieszy się wolnością. Powinno to się jednak zmienić za sprawą zmian wprowadzonych w kodeksie karnym od 1 lipca. Przyczyni się do tego art. 69 k.k., który (zob. grafika) w nowym brzmieniu wyklucza w praktyce możliwość sięgania po zawieszenie kary w przypadku sprawców zgwałceń.

Ograniczenie zawiasów

– podkreśla Zbigniew Krüger, adwokat z kancelarii Krüger & Partnerzy.

Tymczasem w przypadku zgwałcenia – w podstawowym typie przestępstwa – dolna granica zagrożenia wynosi dwa lata. A to – jak tłumaczy mec. Krüger – oznacza, że orzeczenie zawiasów wobec sprawcy zgwałcenia nie będzie już możliwe.

– – dodaje adwokat.

To, że rozwiązanie jest zgodne z zamiarem ustawodawcy, potwierdzają autorzy zmian.

–– przyznaje Wioletta Olszewska z wydziału komunikacji społecznej i promocji Ministerstwa Sprawiedliwości.

Zwolennikiem surowych kar za zgwałcenie jest Jacek Skała, szef Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP.

– – zaznacza jednak prokurator.

Bo faktycznie Polska, z 42-procentowym odsetkiem gwałcicieli skazanych, lecz nieosadzonych jest ewenementem: we Francji czy USA kary zawieszone stanowią w tym wypadku ok. 10 proc., a w Wielkiej Brytanii tylko 4 proc.

– – uważa Jacek Skała.

Inna filozofia kary

Nie wszystkim się to jednak podoba. Negatywnie zmianę art. 69 k.k. ocenia część obrońców.

– – twierdzi mec. Krüger.

Zgwałcenie bowiem to przestępstwo, które nie w każdym przypadku pozostawia ewidentne ślady. Brak zgody na odbycie stosunku może być przełamany nie tylko przemocą, ale również groźbą bezprawną lub podstępem. A granice „woli” i jej „przełamania” w sferze seksualnej nie zawsze są proste do wyznaczenia.

– – uważa mec. Krüger.

Ostrzega, że sądy będą mieć kłopot z takimi niejednoznacznymi sprawami.

– – obawia się obrońca.

Co więcej, zgodnie z nowym art. 37a k.k., jeżeli ustawa przewiduje zagrożenie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, można zamiast niej orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności. Tyle że zmuszenie do stosunku ma górny pułap kary wyznaczony cztery lata wyżej.

– – przekonuje Krüger.

Jednak resort sprawiedliwości twierdzi, że niekoniecznie. Sąd będzie też mógł orzec karę kombinowaną.

– – przypomina Patrycja Loose, rzecznik prasowa Ministra Sprawiedliwości.

Obecnie natomiast, zgodnie z art. 37b k.k., wobec takiego sprawcy można orzec równocześnie: karę pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym 6 miesięcy oraz karę ograniczenia wolności do lat dwóch.

–– dodaje rzeczniczka MS.

Również w przypadku zgwałcenia wchodzi też w grę skorzystanie z instytucji dobrowolnego poddania się karze (art. 387 k.p.k.) albo wniosku o skazanie bez rozprawy (art. 335 k.p.k.), pod warunkiem jednak że nie sprzeciwi się temu pokrzywdzony.

Kara względniejsza

Ale to nie rozwiązuje wszystkich problemów. Nowe przepisy rodzą także pytania odnośnie do czynów popełnionych pod rządami starych. Prokurator Adam Cierpiatka, pełniący funkcję rzecznika prasowego Prokuratury Okręgowej w Tarnobrzegu, wskazuje na art. 4 par. 1 k.k.: „Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy”. Pytanie więc, czy „względniejsza” zawsze znaczy „nominalnie niższa”?

– – zauważa prokurator Cierpiatka.

Na tę ocenę wpływ będą też miały okresy przedawnienia, zatarcia skazania itp.

– Nawet najniższa z kar, wymierzona szybko i nieuchronnie, może być skuteczniejsza od kary wysokiej, ale odwlekanej. Nie każdy jednak skazany zasługuje na bezwzględne więzienie. Ograniczanie sądów w wyborze kar, a zwłaszcza środków probacyjnych, jest więc niezwykle ryzykowne. Było już zresztą przerabiane w bratnich systemach prawnych, od których rzekomo odchodzimy – ostrzega prokurator Cierpiatka.