"O przestępstwie nie trzeba zawiadamiać osobiście"

● Czym formalnie jest zawiadomienie o przestępstwie? Czy każdy obywatel ma obowiązek poinformowania organów ścigania o popełnieniu przestępstwa?

- Zawiadomienie organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, zgodnie z art. 304 kodeksu postępowania karnego, stanowi społeczny obowiązek każdej osoby, która dowiedziała się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu. Społeczny charakter tego obowiązku oznacza, iż osoba która nie dopełni tego obowiązku nie poniesie w związku z tym żadnych sankcji karnych. Obowiązek prawny zawiadomienia organów ścigania, a więc obwarowany sankcją karną w przypadku jego niedopełnienia, ciąży natomiast na instytucjach państwowych i samorządowych, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu. Tym samym instytucje te są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.

● Do podjęcia jakich czynności zobowiązane są organy ścigania, które zostały poinformowane o przestępstwie?

- Samo zawiadomienie o przestępstwie stanowi podstawę wszczęcia postępowania przygotowawczego w przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu. W takim przypadku niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o przestępstwie organ powołany do prowadzenia postępowania przygotowawczego obowiązany jest wydać postanowienie o wszczęciu bądź o odmowie wszczęcia śledztwa.

● W jakiej formie może być złożony do organów ścigania wniosek pokrzywdzonego o ściganie lub zawiadomienia o przestępstwie?

- W przepisach kodeksu postępowania karnego brak jest wyraźnego określenia formy, w jakiej pokrzywdzony powinien wyrazić wolę ścigania sprawcy przestępstwa. Tak więc każda forma np. ustna lub pisemna zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa albo złożenia wniosku, jest prawnie skuteczna. Ponadto w przypadku wniosku o ściganie ważne jest, aby z tego wniosku w sposób wyraźny wynikała wola pokrzywdzonego ścigania sprawcy. W przypadku trybu ścigania na wniosek należy mieć również na uwadze art. 12 par. 1 k.p.k. zdanie drugie, zgodnie z którym, organ ścigania obowiązany jest pouczyć osobę uprawnioną do złożenia wniosku o przysługującym jej uprawnieniu. Chodzi tu o informacje o prawie złożenia wniosku, konsekwencjach jego złożenia oraz możliwości cofnięcia wniosku lub - przy przestępstwie zgwałcenia - braku możliwości jego cofnięcia. Tym samym w przypadku trybu ścigania na wniosek wola ścigania sprawcy powinna zostać wyartykułowana przez osobę uprawnioną (pokrzywdzonego) bezpośrednio przed organem ścigania, tak aby organ mógł wywiązać się ze swego obowiązku pouczenia pokrzywdzonego o przysługującym mu uprawnieniu. Do momentu pouczenia nie jest możliwe wszczęcie i dalsze prowadzenie postępowania przygotowawczego.