Zagadnienie prawne przedstawił krakowski sąd okręgowy, który zajmował się sprawą o ustalenie kontaktów dziadków z małoletnią wnuczką. Przy jej rozpatrywaniu nabrał wątpliwości, jak traktować taką sprawę.

Problem tkwi w tym, czy nie zawiera ona w swej istocie ograniczenia władzy rodzicielskiej, skoro orzeczenie sądu w tej mierze wkracza w treść wykonywania tej władzy. Jej częścią jest bowiem prawo i obowiązek pieczy nad dzieckiem, który przejawia się w swobodzie decydowania rodziców, z kim dziecko może się spotykać.

A odpowiedź na to pytanie rzutuje na skład sądu, który będzie rozpatrywał sprawę. Uregulowaniem kontaktów zajmuje się bowiem jeden sędzia, ale już ograniczeniem władzy rodzicielskiej – jeden sędzia i dwóch ławników.

Zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z nim (odwiedziny, spotkania, zabieranie poza miejsce stałego pobytu) i kontaktowanie się zarówno listownie, jak i telefonicznie czy mailowo.

Jeżeli dziecko przebywa u jednego z rodziców, kontakty z drugim rodzicem określają oni wspólnie, kierując się jego dobrem i rozsądnym życzeniem. Jeżeli nie mogą dojść do porozumienia, rozstrzyga o tym sąd. Zgodnie zaś z art. 1136 k.r.o. takie same zasady stosuje się odpowiednio do kontaktów dziecka z rodzeństwem, dziadkami, powinowatymi w linii prostej, a także innymi osobami, jeżeli przez dłuższy czas opiekowały się dzieckiem.

Sąd okręgowy wskazał, że do końca nie wiadomo, jak traktować kontakty dziecka z dziadkami. Zauważył, że część doktryny stoi na stanowisku, że uprawnienie do kontaktowania się z wnukiem łączy się ściśle z wykonywaniem władzy rodzicielskiej.

A to z tego powodu, że przy uwzględnieniu takiego wniosku władza rodziców zostanie w pewien sposób ograniczona. Dziecko będzie bowiem przebywać przez określony czas pod opieką innych osób. Zatem ważne dla rodzica powinno być to, z kim się zadaje.

Zdaniem sądu nie należy ingerować w sferę władzy rodzicielskiej bez jasnego uznania, że jest to postępowanie o ograniczenie tej władzy. W przeciwnym razie może to doprowadzić do jej osłabienia, ponieważ będą pojawiać się i inne sytuacje ograniczające pieczę rodziców.

Sąd przyznał jednak, że wykładnia art. 1136 k.r.o. raczej skłania ku temu, że kontakty dziadków z wnukami są niezależne od władzy rodzicielskiej.

I tak też uchwalił Sąd Najwyższy. Uznał, że sprawa o uregulowanie kontaktów z dzieckiem dziadków czy innych osób nie jest sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej. A zatem może ją rozstrzygać sąd w składzie jednoosobowym.

Kodeks rodzinny o władzy rodzicielskiej

Art. 95.

Par. 1. Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw.

Par. 3. Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny.

Art. 96.

Par. 1. Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

Uchwała Sądu Najwyższego z 28 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 74/12.