statystyki

Rozporządzenia ministra sprawiedliwości w sprawie stawek adwokackich niezgodne z konstytucją

autor: Maciej Gutowski17.09.2015, 07:09; Aktualizacja: 17.09.2015, 07:33
prawnik

Zmiany zasad przyznawania stawek z urzędu skonstruowano tak, że nie pokrywają nawet kosztów ponoszonych w danych sprawachźródło: ShutterStock

reklama


reklama


Analiza

W ostatnim czasie przetoczyła się na łamach prasy burzliwa dyskusja na temat tworzonego przez ministra sprawiedliwości rozporządzenia. Ma ono uregulować zarówno zasady przyznawania, jak i stawki za czynności adwokatów i radców prawnych działających z urzędu oraz te stanowiące podstawę zasądzenia od drugiej strony zwrotu honorarium adwokackiego (tzw. stawki z wyboru). Dziś wiemy, że Trybunał Konstytucyjny powinien zbadać zgodność z konstytucją tych kontrowersyjnych unormowań.

Regulując materię ingerującą w prawa obywateli za pomocą przepisów rangi podustawowej, minister sprawiedliwości zaprosił do negocjacji przedstawicieli samorządów adwokackiego i radcowskiego. Ten kurtuazyjny gest nie mógł jednak przykryć mankamentów samych projektów oraz braku woli naprawienia istniejących od lat problemów na rynku pomocy prawnej. Adwokaci od stołu odeszli, nie godząc się na pozorowanie negocjacji; radcowie prawni wytrzymali. Opinie były jednak zgodne: zdaniem zarówno Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA), jak i Krajowej Rady Radców Prawnych (KRRP) projekty w ogóle nie podejmują próby rozwiązania od lat istniejących problemów.

Zmiany zasad przyznawania stawek z urzędu skonstruowano tak, że nie pokrywają nawet kosztów ponoszonych w danych sprawach. Zmiany samych stawek są wybiórcze i kosmetyczne, co razi tym bardziej, że kwoty te pozostają niezmienione od wejścia w życie obowiązujących rozporządzeń (2002 r.). Jeśli chodzi o stawki z wyboru, koszty poniesione na pomoc prawną zwracane są jedynie w wysokości określonej w urzędowym taryfikatorze, nie zaś wedle ich rynkowej i ustalonej w konkretnym przypadku wysokości. Tym samym strona, pomimo wygranej w sądzie, może liczyć jedynie na częściowy zwrot poniesionych przez siebie kosztów. Oburzenie środowisk prawniczych znalazło wyraz nie tylko w ogłoszonym proteście i bojkocie negocjacji, lecz również w wielu krytycznych wypowiedziach, w odmowie wysyłania do sądów list adwokatów uprawnionych do obron karnych, a nawet w ulicznym marszu palestry.

Do wielu słusznych krytycznych argumentów należy dziś jednak dorzucić argument cięższego kalibru – argument natury konstytucyjnej. Niezwłocznie po publikacji rozporządzenia pozostanie do wykonania jedno posunięcie – poddanie kontroli Trybunału Konstytucyjnego kwestii uregulowania materii wymagającej rangi ustawowej przepisami aktu niższego rzędu – rozporządzenia.

Trzeba dostrzec, że sprawa stawek z wyboru ogranicza prawo obywatela do sądu w zakresie rzeczywistego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Obywatel musi zastanowić się, czy wystąpić do sądu i ustanowić adwokata z wyboru, wiedząc, że nawet w przypadku pełnej wygranej – na mocy regulacji dokonanej przez ministra w rozporządzeniu – sąd zasądzi jedynie niewielką część uiszczonego honorarium adwokackiego.

Ministerialnie ustalone w rozporządzeniu zasady regulujące stawki z urzędu ograniczają z kolei prawo majątkowe adwokata – prawo do godnego wynagrodzenia za świadczoną pracę. I nie chodzi tu już o wysokość stawek, lecz o to, że ograniczenie tego prawa dokonane jest aktem normatywnym niższego rzędu, co nie jest zgodne z konstytucją. Do ingerencji takiego rodzaju właściwe są bowiem przepisy rangi ustawowej.

Dotyczy to obydwu rozporządzeń, ponieważ zarówno stawki adwokackie z wyboru, jak i z urzędu są w bardzo niewielkim stopniu zakotwiczone w ustawie. Regulacja ustawowa jest blankietowa i niemal w całości odsyła do rozporządzenia.

Z tych względów wydaje się, że konieczne jest skonstruowanie wniosku o zbadanie przynajmniej:

1) zgodności art. 16 ust. 2 i 3 oraz art. 29 ust. 2 prawa o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 615 – dalej: p.o.a.) z art. 2, 10, 87 i 92 ust. 1 konstytucji, podnosząc zarzut, iż problematyka stawek za czynności adwokackie z wyboru i z urzędu, jako materia ustawowa, została delegowana, w sposób niedopuszczalny, do rozporządzenia;

2) zgodności art. 16 ust. 2 i 3 i art. 29 ust. 2 p.o.a. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 konstytucji, podnosząc, że opisane wyżej oddelegowanie regulacji do rozporządzenia narusza konstytucyjne prawo do sądu. Stawki adwokackie mają wszak bezpośredni wpływ na dostęp do sądu, a prawo to jest ograniczane przepisami rozporządzenia z uwagi na blankietowość ustawy;

3) zgodności art. 29 ust. 2 p.o.a. z art. 64 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 konstytucji, jako że narusza on prawo majątkowe adwokatów do wynagrodzenia za pracę z urzędu za pomocą aktu normatywnego niższego rzędu – rozporządzenia (przepisy ustawy mają w tym zakresie charakter blankietowy);

4) zgodności art. 16 ust. 2 i 3 oraz art. 29 ust. 2 p.o.a. z art. 92 ust. 1 konstytucji. Brakuje tu bowiem wystarczająco szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie – wystarczająco precyzyjnych wytycznych dotyczących treści rozporządzenia ministra sprawiedliwości.

Nad opracowaniem takiego wniosku wstępnie pracujemy już w ramach Okręgowej Rady Adwokackiej w Poznaniu, tak by jego założenia przedstawić NRA. Dobrze byłoby, gdyby wystąpiła z nim do trybunału NRA oraz – równolegle – KRRP. Najlepiej jednak, by wystąpił z takim wnioskiem rzecznik praw obywatelskich. To bowiem przede wszystkim prawa obywateli do sądu zostały ograniczone aktem normatywnym niższego rzędu, niż wymaga tego konstytucja.©?

Sprawa stawek z wyboru ogranicza prawo obywatela do sądu. Obywatel musi się zastanowić, czy wystąpić do sądu i ustanowić adwokata z wyboru, wiedząc, że nawet w przypadku wygranej odzyska jedynie niewielką część uiszczonego honorarium adwokackiego

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy INFOR Biznes. Zapoznaj się z regulaminem i kup licencję

reklama


Źródło:Dziennik Gazeta Prawna

Polecane

reklama

  • Józef(2015-09-20 04:34) Odpowiedz 00

    Każdy kij ma 2 końce. Celem rozporządzenia o stawkach z wyboru nie jest pognębienie tego obywatela, który sprawę wygrał - żeby nie mógł odzyskać od przeciwnika kosztów faktycznie poniesionych, tylko ochrona tego co przegrał (czyli każdego, bo każdy może wygrć lub przegrać), żeby nie dopłacł zbyt dużo do interesu tylko dlatego że miał pecha trafić na przeciwnika, który wziął sobie wyjątkowo drogiego prawnika. Mówiąc krócej: państwo mówi obywatelowi: nie bój się procesować z bogatym przeciwnikiem.

  • maszowski(2015-09-17 09:34) Odpowiedz 00

    Tytuł artykułu jest bardzo mylący i krótko mówiąc naciągany. By oddawać rzeczywistość powinien brzmieć "Adwokaci chcą zbadania zgodności rozporządzenia z Konstytucją", ponieważ w tej sprawie TK nie tylko się jeszcze nie wypowiedział, lecz co więcej nawet nie mógł się wypowiedzieć ponieważ taki wniosek jest dopiero ... w przygotowaniu. Na tej zasadzie można podać, że dowolne rozwiązanie jest sprzeczne z Konstytucją ponieważ ktoś ma taki pogląd...

  • Agnieszka(2015-09-18 08:56) Odpowiedz 00

    Każda czynność konwencjonalna dokonana przez prezesa sądu musi mieć podstawę prawną (art. 10 ust. 2 w zw. z art. 7 Konstytucji RP). W myśl art. 80a § 1 kpk prezes sądu wyznacza w postępowaniu sądowym obrońcę z urzędu. Trzeba zatem odpowiedzieć na pytanie czy art. 80a § 1 kpk posiada przepisy modyfikujące (tzw. modyfikatory) jego treść? Czy na podstawie jakiegokolwiek aktu normatywnego można wyznaczyć obrońcę z urzędu? Szukając modyfikatorów art. 80a § 1 kpk prezes sądu znajduje art. 1 ust. 3 Ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 poz. 615), z którego jednoznacznie wynika, że adwokat w wykonywaniu swoich obowiązków zawodowych podlega tylko ustawom. Prezes sądu musi zatem szukać podstawy prawnej w aktach normatywnych rangi co najmniej ustawy. Analizując ustawę – Kodeks postępowania karnego dostrzega kolejny modyfikator, tj. art. 81a § 1 kpk, w myśl którego obrońca z urzędu wyznaczany jest z listy obrońców. Prezes sądu już wie, że wyznacza obrońcę z urzędu na podstawie listy obrońców. Szuka zatem w ustawie przepisów dookreślających znaczenie pojęcia „lista obrońców”. Z art. 81a § 4 kpk dowiaduje się, że Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia sposób ustalania listy obrońców udzielających pomocy prawnej z urzędu. Prezes sądu jest świadomy, że art. 81a § 4 kpk jest niezgodny z art. 1 ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze i nie może stanowić podstawy prawnej do wyznaczenia obrońcy z urzędu. Należy także dodać, że przepisy ustawy ograniczające prawa i wolności obywateli muszą być zgodne z Konstytucją RP. Czynność dokonana bez upoważnienia do działania danego organu władzy publicznej jest nieważna.

  • Agnieszka(2015-09-17 11:05) Odpowiedz 00

    W myśl postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2003 r., S 2/03, (OTK 2003 nr 5A, poz. 46) prawa i wolności konstytucyjne o tyle tylko mogą być poddane regulacji ustawy, o ile ustawodawcy zwykłemu dano tego rodzaju upoważnienie w samej Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie zaznaczył, że prawa i wolności konstytucyjne mogą zostać uregulowane wyłącznie w ustawie, która musi być zgodna z Konstytucją RP. Należy dodać, iż przedsiębiorca (adwokat) jest klasycznym przykładem jednostki ze sfery „stosunków zewnętrznych” w dziedzinie prawa publicznego, ponieważ znajduje się poza systemem organów administracji publicznej i podległych im jednostek organizacyjnych. (K. KICZKA: Administracyjne akty kwalifikujące w działalności gospodarczej. Wrocław 2006, s. 62). Z uwagi na to wszelkie ograniczenia wolności działalności gospodarczej są dopuszczalne tylko w ustawie i tylko ze względu na ważny interes publiczny (art. 22 Konstytucji RP). Niezależnie bowiem, czy ustrojodawca posługuje się upoważnieniem brzmiącym w „ustawie”, „w drodze ustawy”, „określa ustawa”, czy „określonych w ustawie” – zawsze jedyną formą prawną ograniczenia wolności lub prawa może być wyłącznie ustawa, a nie na przykład rozporządzenie czy regulamin. (M. WYRZYKOWSKI: Granice praw i wolności – granice władzy. W: Obywatel – jego wolności i prawa. Zbiór studiów przygotowanych z okazji 10. lecia urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich. Warszawa 1998, s. 57).

  • Lokopodium(2015-09-17 13:47) Odpowiedz 00

    Agnieszka, jak dokładnie przeanalizujesz sprawę to dostrzeżesz, że przy urzędówkach w sprawach karnych adwokat nie jest wolnym przedsiębiorcą. Odmówić wykonania "usługi" nie może, a zapłata za jego pracę będzie znacznie, kilkukrotnie niższa od cen tych samych usług na wolnym rynku. Nie było problemu dopóki w sprawach karnych obrońcę z urzędu miały osoby ubogie, nieporadne itd. Obecnie obrońcę z urzędu w sprawach karnych może mieć KAŻDY oskarżony. Innymi słowy obecny system porównać można do sytuacji w której chcąca pójść do fryzjera kobieta, może albo skorzystać z fryzjera na wolnym rynku tzn. stylizacja za 200-300 zł, albo jeżeli będzie miała taką wolę skorzystać z fryzjera "z urzędu", który miałby wykonać tę samą usługę za 20-30 zł.
    Co na to fryzjerzy i co na to kobiety chcące korzystać z ich usług?
    Jest i rozwiązanie tej sytuacji. Jeżeli Państwo idzie w zaparte, to fryzjer powinien przyjąć adekwatną postawę. Jaka płaca, taka praca :)

  • Agnieszka(2015-09-17 18:47) Odpowiedz 00

    @Lokopodium - Zgodnie z art. 1 ust. 3 Ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 poz. 615) adwokat w wykonywaniu swoich obowiązków zawodowych podlega TYLKO ustawom. Zważywszy na ten fakt, adwokatów nie obowiązuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 maja 2015 r. w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 816). Należy mieć na uwadze, że art. 81a § 4 Ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 nr 89, poz. 555 ze zm.) jest niezgodny z art. 1 ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze oraz z art. 22 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. 65 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Według § 9 ust. 2 rozporządzenia w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy z urzędu, w razie braku możliwości wyznaczenia obrońcy z urzędu z listy obrońców, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 1, prezes sądu, sąd lub referendarz sądowy wyznacza obrońcę z urzędu z listy obrońców, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 2, w sposób wskazany w ust. 1. Sędzia podlega, zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, tylko Konstytucji oraz ustawom i jest zobligowany stosować postanowienia Konstytucji RP, a więc m.in. art. 8, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 65 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 231 § 1 k.k. funkcjonariusz publiczny – sędzia (art. 115 § 13 pkt 3 k.k.), który, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Podawanymi w doktrynie przykładami zachowań funkcjonariuszy stanowiącymi niedopełnienie nałożonych nań obowiązków, których źródła można upatrywać w „samej istocie urzędowania”, może być w szczególności wydanie decyzji bez właściwej podstaw prawnej albo wydanie decyzji o treści niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. (A. BARCZAK-OPLUSTIL: Komentarz do art. 231. W: Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 117-277 k.k.. Red. A. ZOLL. Wyd. 3. Warszawa 2008, s. 1013. Wyznaczenie obrońcy z urzędu na podstawie rozporządzenia w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy z urzędu, byłoby wydaniem decyzji niezgodnej zarówno z Konstytucją RP, jak również z art. 1 ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze oraz art. 231 § 1 k.k.

  • Lokopodium(2015-09-17 19:00) Odpowiedz 00

    Nie zrozumiałaś o czym pisałem wcześniej. Pisałem o różnicach pomiędzy rynkowym wykonywaniem zawodu, jako w pełni wolnym gospodarczo pod względem ustalania wynagrodzenia za świadczenie usługi, a urzędowym świadczeniem usług, jako zniewolonym (narzuconym) wykonywaniem zawodu, gdyż wynagrodzenie za świadczoną usługę nie jest ustalane przez strony, ale odgórnie rozporządzeniem. Nie pisałem o zgodności jakichkolwiek aktów prawnych z Konstytucją.

  • Agnieszka(2015-09-17 19:19) Odpowiedz 00

    Napisałeś, że „przy urzędówkach w sprawach karnych adwokat nie jest wolnym przedsiębiorcą”. Zastanawiam się, który przepis prawny według Ciebie stanowi, że adwokat jest zobligowany do prowadzenia spraw z urzędu?

  • Lokopodium(2015-09-17 20:10) Odpowiedz 00

    Art. 80a kpk, a szczególnie końcówka tego przepisu.

  • Agnieszka(2015-09-17 21:23) Odpowiedz 00

    Art. 80a § 1 kpk jest przepisem zrębowym niezupełnym. Przepisem uzupełniającym ten przepis jest art. 81a § 1 kpk, w myśl którego obrońca z urzędu wyznaczany jest z listy obrońców. Treść normy należy odtwarzać jako całość i w związku z tym zastanawianie się nad treścią normy wymaga uprzedniego uzupełnienia niezupełnego przepisu zrębowego, aby uzyskać przepis centralny. Prezes sądu, sąd lub referendarz sądowy wyznacza zatem, na podstawie listy obrońców, w postępowaniu sądowym obrońcę z urzędu. Należy podkreślić, że Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 nr 89, poz. 555 ze zm.) nie określa sposobu tworzenia listy obrońców. Zostało już udowodnione, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 maja 2015 r. w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 816) jest niezgodne zarówno z Konstytucją RP, jak i ustawą – Prawo o adwokaturze. W myśl wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 21/02 bezpośrednio w ustawie powinny być uregulowane, w sposób zupełny i wyczerpujący, wszystkie kwestie o istotnym znaczeniu dla urzeczywistniania konstytucyjnie zagwarantowanych wolności oraz praw człowieka i obywatela. Nadto Prezes sądu, sąd lub referendarz sądowy nie posiadają kompetencji do stanowienia prawa. W myśl wyroku SN z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt II CSK 518/14 odstępstwo od brzmienia przepisu z naruszeniem powszechnie akceptowanych reguł jest wykładnią prawotwórczą, a więc niedopuszczalną ze względu na zakaz tworzenia prawa przez sądy. Konkludując można stwierdzić jednoznacznie, że nie można nikogo zmusić do prowadzenia spraw z urzędu.

  • Lokopodium(2015-09-17 23:50) Odpowiedz 00

    Konkludując :) to można stwierdzić, że obowiązuje domniemanie zgodności stanowionego prawa pozytywnego (bez znaczenia czy ustawa czy rozporządzenie) z Konstytucją. Dwa, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy z urzędu tworzone są dwie listy - A i B. Na liście A wpisywaniu są adwokaci deklarujący obrony z urzędu, na liście B nie deklarujących takich obron. Ale nie ma to żadnego znaczenia ponieważ prezes sądu jeżeli zabraknie mu mocy przerobowych do urzędówek z listy A, to może posłużyć się mocami przerobowymi z listy B, na co zezwala mu to rozporządzenie. Tak więc tutaj masz odpowiedź na wcześniejsze swoje pytanie: "Zastanawiam się, który przepis prawny według Ciebie stanowi, że adwokat jest zobligowany do prowadzenia spraw z urzędu?"

Twój komentarz

Zanim dodasz komentarz - zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.

Widzisz naruszenie regulaminu? Zgłoś je!

Redakcja poleca

Prawo na co dzień

Galerie

Wyszukiwarka kancelarii

SzukajDodaj kancelarię

Polecane

reklama