Ustawa, uchwalona jako wynik procedowania dwóch projektów – prezydenckiego i senackiego – uwzględnia doświadczenia z kilkunastoletniego okresu funkcjonowania sądownictwa administracyjnego w Polsce. Została podpisana przez prezydenta RP 28 kwietnia 2015 r., a wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. W pewnym zakresie regulacje prawne wynikające z tej nowelizacji będą miały zastosowanie także do postępowań wszczętych także przed dniem jej wejścia w życie.

dr Katarzyna Mełgieś, radca prawny

dr Katarzyna Mełgieś, radca prawny

źródło: Dziennik Gazeta Prawna

Podstawowym celem wprowadzonych zmian jest optymalne uproszczenie postępowania sądowoadministracyjnego, usprawnienie orzekania, doprecyzowanie obecnych regulacji, a także usunięcie wątpliwości związanych ze stosowaniem niektórych instytucji procesowych (w tym wyeliminowanie rozbieżności w obecnym orzecznictwie, dotyczących wykładni przepisów nowelizowanej ustawy). Postępowanie przed sądami administracyjnymi ma zatem przebiegać znacznie szybciej i być skuteczniejsze.

Ustawa w dotychczasowej wersji – chociaż wielokrotnie nowelizowana – była krytykowana przede wszystkim ze względu na rozwiązania powodujące przewlekłość procedur i niesatysfakcjonującą efektywność zastosowanych instrumentów prawnych.

Nowela przewiduje zmiany w ponad osiemdziesięciu artykułach. Część z nich to zmiany o charakterze jedynie formalnym, porządkującym dotychczasową praktykę orzeczniczą i powstały na tym gruncie dorobek oraz uwzględniające otoczenie systemowe. Trudno jednak w sposób szczególny nie podkreślić tych zmian, które wręcz rewolucjonizują dotychczasowy model sądownictwa administracyjnego, w szczególności w aspekcie częściowego przekazania sądom administracyjnym funkcji orzekania w sprawach administracyjnych czy zwiększenia zakresu reformatoryjnego orzekania przez NSA. To właśnie te ostanie w zamyśle ustawodawcy mają przynieść wymierne korzyści stronom postępowania, przez zwiększenie sprawności w jego prowadzeniu oraz zwiększenie skuteczności uzyskanych przed tymi sądami rozstrzygnięć. Tym samym tradycyjny model przyznający sądom administracyjnym kognicję w zakresie kontroli legalności aktów organów administracji publicznej oraz weryfikowania patologicznych zjawisk, jakimi są bezczynność organów czy przewlekłe prowadzenie procedur, i wyposażający jedynie w uprawnienia orzecznicze o charakterze kasacyjnym ma ulec zmianie.

Istotne zmiany dotyczą:

Tomasz Mielke, adwokat

Tomasz Mielke, adwokat

źródło: Dziennik Gazeta Prawna

● korekty kognicji sądów administracyjnych;

● wprowadzenia ograniczeń w zakresie możliwości składania wniosku o wyłączenie sędziego;

● wprowadzenia obowiązku doręczania sobie nawzajem pism procesowych przez profesjonalnych pełnomocników;

● ograniczenia terminu do uznania skargi przez organ administracji publicznej, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie sprawy zaskarżono;

● doprecyzowania warunków skutecznego złożenia skargi na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydawaną w sprawach indywidualnych;

● rozszerzenia zakresu spraw, które mogą być rozpoznawane w trybie uproszczonym;

● przyznania wojewódzkim sądom administracyjnym uprawnień do umorzenia postępowania administracyjnego i do wydawania orzeczeń merytorycznych;

● zmiany uprawnień orzeczniczych sądów administracyjnych w odniesieniu do skarg na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania;

● zmiany zakresu związania oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku WSA;

● wprowadzenia uprawnień samokontrolnych sądu pierwszej instancji umożliwiających uwzględnianie skarg kasacyjnych;

● zwiększenia zakresu orzekania reformatoryjnego przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W dzisiejszym poradniku omawiamy najważniejsze, najbardziej istotne zmiany.