Przygotowanie i realizacja budowy dróg publicznych to skomplikowany proces, z którym wiązały się niegdyś z długoletnie spory sądowe pomiędzy zarządcami dróg, a właścicielami gruntów, przez które miały one przebiegać. Dlatego ustawodawca zdecydował się wprowadzić instrumenty prawne zapewniające sprawny przebieg inwestycji drogowych. Przewiduje je ustawa z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (dalej specustawa drogowa). Jej specyfika wyraża się w uproszczeniu postępowania administracyjnego w sprawach związanych z nabyciem nieruchomości oraz dysponowania nimi przez inwestora w celu budowy drogi.

Wniosek zarządcy drogi

Specustawa drogowa przewiduje, jak krok po kroku przeprowadzić procedurę administracyjną związaną z przygotowaniem inwestycji drogowej. Przed jej rozpoczęciem należy w pierwszej kolejności przeprowadzić postępowanie poprzedzające rozpoczęcie robót budowlanych. Rozpoczyna się ono na wniosek zarządcy drogi, który w zależności od statusu drogi musi się zwrócić do wojewody (w przypadku dróg krajowych i wojewódzkich) bądź starosty (w przypadku dróg powiatowych i gminnych) o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Przed złożeniem wniosku zarządca jest zobowiązany uzyskać opinię właściwych miejscowo: zarządu województwa, zarządu powiatu oraz wójta (burmistrza, prezydenta miasta).

Wojewoda lub starosta muszą pamiętać, że jako organ orzekający w przedmiocie lokalizacji drogi nie mogą w żaden sposób modyfikować wniosku zarządcy drogi ani też korygować jej przebiegu. Organ ocenia legalność lokalizacji inwestycji w danym miejscu i nie ma kompetencji do wskazania jej realizacji w inny sposób. Aby odmówić ustalenia lokalizacji drogi w sposób wnioskowany przez inwestora, organ musi wykazać jej niezgodność z przepisami prawa (wyrok WSA w Warszawie z 16 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 920/2009; LexPolonica nr 2321982).

W praktyce często się zdarza, że planowana droga będzie się znajdować na obszarze dwóch lub więcej województw. Wtedy decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydaje ten wojewoda, na którego obszarze właściwości znajduje się największa część nieruchomości przeznaczonych na realizację inwestycji.

W niektórych przypadkach decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej może być wydana dopiero po uprzednim przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Taki wymóg musi jednak wynikać wprost z ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. nr 199, poz. 1227 z późn. zm.).

Zawiadomienie właścicieli

Przed wydaniem decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wojewoda albo starosta muszą przeprowadzić postępowanie administracyjne. Na wstępie muszą wysłać zawiadomienie o wszczęciu procedury zarówno wnioskodawcy, jak i właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości objętych wnioskiem o wydanie decyzji na adres wskazany w katastrze nieruchomości. Do ich obowiązków należy również poinformowanie pozostałych stron postępowania administracyjnego w drodze obwieszczeń, odpowiednio w urzędzie wojewódzkim lub starostwie powiatowym, a także w urzędach gmin właściwych ze względu na przebieg drogi, na stronach internetowych tych gmin i w prasie lokalnej.

Zawiadomienie powinno zawierać w szczególności oznaczenie nieruchomości lub ich części, objętych wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, jak też informację o terminie i miejscu, w którym strony mogą się zapoznać z aktami sprawy.

W przypadku nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym zawiadomienie jest wysyłane jedynie wnioskodawcy. Tak samo będzie w przypadku, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nie żyją, a ich spadkobiercy nie wykazali prawa do spadku. Zgodnie z art. 113 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej u.g.n.) nieruchomościami o nieuregulowanym stanie prawnym są te, które ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie pozwalają ustalić osób, którym przysługują prawa rzeczowe.