W zakresie uprawnień pracowników samorządowych ustawa z 21 listopada 2008 r. wprowadziła zasadniczą zmianę w porównaniu z wcześniejszymi uregulowaniami, polegającą na uwolnieniu płacy zatrudnionych na umowę o pracę. Maksymalne limity określone zostały jedynie w stosunku do pracowników wykonujących obowiązki na podstawie wyboru i powołania. Intencją ustawodawcy było ograniczenia nadmiernego wzrostu ich wynagrodzeń.

Płaca zasadnicza

Sposób regulacji zasad dotyczących wynagradzania zależy od podstawy prawnej nawiązanego stosunku pracy. Dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę rozporządzenie Rady Ministrów z 18 marca 2009 r. określa poziom minimalnej pensji zasadniczej przysługującej na poszczególnych stanowiskach. Natomiast maksymalny jej limit określa wójt w wydanym regulaminie wynagradzania.

Inaczej jest w przypadku pracowników zatrudnionych na podstawie powołania. Dla nich rozporządzenie określa maksymalną pensję zasadniczą.

Analogicznie określone zostały warunki i sposób przyznawania pensji przez pracowników z wyboru, tj. wójtów (burmistrzów, prezydentów miasta), starosty i członków zarządu powiatu oraz marszałka i członków zarządu województwa, przewodniczącego zarządu związku jednostek samorządu terytorialnego oraz pozostałych członków zarządu.

Wysługa lat

Ustawa i rozporządzenie przewiduje uprawnienie do wielu dodatków do pensji. Jednym z nich jest dodatek za wieloletnią pracę (tzw. stażowy). Prawo do niego nabywa się dopiero po pięciu latach pracy. W dniu nabycia wynosi on 5 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Wzrasta on o 1 proc. za każdy dalszy rok pracy aż do osiągnięcia 20 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Okres pracy wliczany do tego dodatku to nie tylko okres pracy u danego pracodawcy samorządowego (zakładowy staż pracy), ale również wszystkie poprzednio zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy (nazywane zaliczalnymi), jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Przykładem okresów zaliczanych jest między innymi praca w indywidualnym gospodarstwie rolnym (art. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, Dz.U. nr 54, poz. 310), pobierania zasiłku dla bezrobotnego (art. 79 ust. 1 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.), czynna służba wojskowa (art. 301 par. 2 k.p.).

Zarówno okresy zatrudnienia, jak i równorzędne podlegają wliczeniu bez względu na długość przerw między nimi, jak również sposób ustania stosunku pracy.

Warunki przyznawania oraz wypłacania dodatku za wieloletnią pracę określa par. 7 rozporządzenia.

Dodatek stażowy jest wypłacany w terminie wypłaty wynagrodzenia, począwszy od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym pracownik nabył prawo do dodatku lub wyższej stawki dodatku, jeżeli nabycie prawa nastąpiło w ciągu miesiąca. W sytuacji, gdy nabycie prawa do dodatku lub wyższej stawki dodatku nastąpiło pierwszego dnia miesiąca – za dany miesiąc.

Przysługuje on za dni, za które pracownik otrzymuje wynagrodzenie, a także za dni nieobecności w pracy z powodu niezdolności do pracy wskutek choroby albo konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem lub chorym członkiem rodziny, za które pracownik otrzymuje z tego tytułu zasiłek z ubezpieczenia społecznego.

W sytuacji, gdy praca w urzędzie lub jednostce stanowi dodatkowe zatrudnienie, do okresu dodatkowego zatrudnienia nie podlegają zaliczeniu okresy zatrudnienia podstawowego (par. 7 ust. 3 rozporządzenia). Pracownikowi samorządowemu, który wykonuje pracę w urzędzie lub jednostce w ramach urlopu bezpłatnego udzielonego przez pracodawcę w celu wykonywania tej pracy, do okresu dodatkowego zatrudnienia zalicza się zakończone okresy zatrudnienia podstawowego oraz okres zatrudnienia u pracodawcy, który udzielił urlopu – do dnia rozpoczęcia tego urlopu (par. 7 ust. 4 rozporządzenia).