W orzecznictwie Sądu Najwyższego dokładnie wyjaśniono, w jaki sposób kształtuje się odpowiedzialność gminy za niedostarczenie lokalu socjalnego. Sąd Najwyższy nie wypowiadał się natomiast dotychczas na temat prawa właściciela lokalu do żądania odszkodowania za niewywiązanie się przez gminę z obowiązku udostępnienia pomieszczenia tymczasowego. Uznać jednak można, że odpowiedzialność ta kształtuje się na podobnych zasadach. Wymogi do uzyskania odszkodowania nie są jednak identyczne.

Roszczenia za bezprawność

Podstawę roszczenia właściciela lokalu zajmowanego przez lokatorów, wobec których sąd uwzględnił wyrok eksmisyjny, przyznając im jednocześnie prawo do lokalu socjalnego, stanowi art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie praw lokatorów, który wskazuje wprost, że jeżeli gmina nie dostarczyła lokalu socjalnego osobie do niego uprawnionej na mocy wyroku, właścicielowi przysługuje roszczenie odszkodowawcze do gminy, na podstawie art. 417 kodeksu cywilnego (k.c.). Ten ostatni przepis przewiduje odpowiedzialność gminy za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Obowiązek dostarczenia lokalu socjalnego osobie, o której uprawnieniu do takiego lokalu orzekł sąd w wyroku eksmisyjnym, ciąży na gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego (por. np. wyrok TK z 11 września 2006 r., sygn. akt P. 14/2006, OTK ZU 2006/8A poz. 102) nie budzi wątpliwości pogląd, iż z treści art. 77 ust. 1 Konstytucji RP i art. 417 k.c. wynika, że wykazanie winy funkcjonariusza (organu) gminy nie jest przesłanką jej odpowiedzialności odszkodowawczej za niedostarczenie lokalu socjalnego. Stanowi to duże ułatwienie dla dochodzącego odszkodowania właściciela lokalu ponieważ nie musi on wykazywać ani winy jakiegokolwiek konkretnego funkcjonariusza (organu) gminy, czy tak zwanej winy anonimowej (bezimiennej), tkwiącej w pewnym zespole funkcjonariuszy lub w organie kolegialnym.

W sprawie o odszkodowanie wykazanie bezprawności działania gminy ogranicza się zatem do udowodnienia, że gmina takiego lokalu wbrew obowiązkowi nie dostarczyła.

Pokrycie szkody

Drugą przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej gminy jest powstanie szkody u właściciela lokalu. W praktyce wysokość szkody określa czynsz rynkowy (bez opłat eksploatacyjnych), który poszkodowany mógłby uzyskać, wynajmując lokal, a którego zostaje pozbawiony z powodu niemożności wykonania eksmisji na skutek niedostarczenia lokalu socjalnego. Właściciele lokali, dla udowodnienia swych roszczeń, najczęściej przedstawiają kalkulacje czynszów możliwych do uzyskania, sporządzone na podstawie ofert biur nieruchomości, lub ofert najmu lokalu, składane przez osoby zainteresowane zawarciem umowy. Tego typu dokumenty są często jednak kwestionowane przez pozwane gminy i wysokość czynszu ustalana jest na podstawie opinii biegłego ustalającego możliwą do uzyskania rynkową wysokość czynszu, przy uwzględnieniu stanu lokalu, jego położenia oraz uwarunkowań lokalnego rynku nieruchomości. Nie można jednak wykluczyć, że wysokość szkody określona zostanie na wyższym poziomie, ponieważ w opinii SN roszczenie odszkodowawcze właściciela lokalu przeciwko gminie przewidziane w art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie lokatorów w związku z art. 417 k.c. obejmuje wynagrodzenie szkody w pełnej wysokości (por. postanowienie SN z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt III CZP 46/08, niepublikowany).