W 2004 roku straże gminne (miejskie) otrzymały prawo do używania urządzeń służących do rejestrowania przekroczenia dopuszczalnej prędkości pojazdów, czyli tzw. fotoradarów.

Z uwagi na wysokie koszty urządzeń pomiarowych (nawet 150 tys. zł) wielu gmin do dzisiaj nie stać na zakup i pokrywanie kosztów eksploatacji, które wiążą się przede wszystkim z koniecznością zatrudnienia dodatkowych strażników. Z tego powodu decydują się one coraz częściej na dzierżawę fotoradarów od prywatnych firm. W zamian za możliwość korzystania z urządzenia zlecają niektóre czynności związane z obsługą fotoradaru firmie będącej jej właścicielem. Ta za wykonane zadania otrzymuje umowne wynagrodzenie.

Podstawowe zasady

Współpraca straży gminnej z firmą wydzierżawiającą fotoradar musi się opierać na zawartej wcześniej umowie. Przy jej sporządzaniu gmina musi mieć na uwadze, że sfera działania związana ze ściganiem sprawców wykroczeń, sporządzaniem dokumentacji mandatowej i przetwarzaniem chronionych danych osobowych kierowców podlega szczególnym regulacjom prawnym. Zawarte porozumienie nie może ich naruszać, a w szczególności powinno ono kłaść nacisk na podział zadań związanych z obsługą fotoradaru. Dodatkowo umowa powinna być zgodna zarówno z zapisami ustawy o strażach gminnych, jak i rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie kontroli ruchu drogowego.

Środki płatności

Podstawową kwestią jest ustalenie podziału zadań związanych z obsługą fotoradaru i ustalenie zasad wynagradzania podmiotu obsługującego fotoradar.

Trzeba zaznaczyć, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wpływy z grzywien stanowią w całości dochód budżetu gmin i nie mogą one się dzielić nimi z firmami zewnętrznymi. Gmina, która chce zawrzeć umowę dzierżawy fotoradaru, powinna mieć więc wcześniej zabezpieczone w swoim budżecie środki finansowe na ten cel.

Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest uzależnienie wynagrodzenia firmy od liczby mandatów wyegzekwowanych na podstawie sporządzonej przez nią dokumentacji (stałe wynagrodzenie za każdą ściągniętą grzywnę bez względu na jej wysokość). Korzystne będzie tutaj przyjęcie zasady, że środki będą zawsze przekazywane na konto wykonawcy, dopiero po zaksięgowaniu wpłaty z tytułu nałożonej grzywny.

Jak uznała Regionalna Izba Obrachunkowa w Gdańsku (znak pisma BI. 0441-88-2004), sposób wynagrodzenia firmy, który uzależnia jego wielkość od wysokości dochodów uzyskiwanych przez gminę z tytułu mandatów, jest odmienny od ogólnej praktyki określania stałej wysokości wynagrodzenia za dzierżawę. Jest on jednak zgodny z zasadą kształtowania swobody umów.

Podział zadań

Fotoradary, niezależnie od tego, czy są własnością gminy, czy zostały wydzierżawione przez nią od prywatnej firmy, powinny służyć przede wszystkim poprawie bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego. Dlatego powinny być usytuowane tam, gdzie trzeba zadbać o nie najbardziej (np. w pobliżu szkół i kościołów, na niebezpiecznych odcinkach tras, na drogach wlotowych do miejscowości i w innych niebezpiecznych miejscach wskazanych przez lokalną społeczność).